•  
  •  
 

Article Title

Geleneksel Diyarbakır Evlerinde toplumsal yapıya bağlı gelişen fiziki değişimler

Abstract

Anadolu’nun tarihi bir kenti olan Diyarbakır en az beş bin yıllık geçmişiyle, farklı dönemlerde farklı medeniyetlerin yerleşim alanı olarak tarihte yerini almıştır. Diyarbakır Sur içi tarihi dokusu geçirdiği dönemlerin; kültürel, sosyal, ekonomik ve siyasal yaşamının oluşturduğu fiziksel yapıyı 1950’li yıllara kadar korumuştur. Diyarbakır kenti 1950’li yıllardan sonra nüfus artışı ve çarpık kentleşmenin etkisi ile de; sosyal ve mekânsal yapısının özgün niteliğini yitirmeye başlamıştır. 1950’li yıllarda kentte ana aks olarak nitelenen Gazi Caddesi ve İnönü Caddesi üzerinde geleneksel konutların yıkımı ile ticaret aksı oluşturulmuştur. 1980’li yıllarda göç daha da artmış yeni bir nazım imar planı hazırlanmıştır. 1988 yılında Sur İçi “Kentsel Sit Alanı” olarak ilan edilmiş, 1990 yıllarında kent aşırı göç almış ve bu dönemde Sur içinde en fazla fiziksel değişim yaşanmıştır. Sur dışındaki yeni yapılan konutların konfor açısından cazip gelmesiyle eski mülk sahiplerinin terk ettiği geleneksel evler göç ile gelen grupların tercih ettiği yerler olmuştur. Sur içindeki niteliksiz yeni yapılaşmalar ise tarihi dokuyu bozmakta, kimliksiz görüntülerin oluşmasına neden olmuştur. Mülk sahiplerinin geleneksel evleri terk etmesi sonucu bu alanlarda oluşan sosyal ve mekânsal değişim ile bu bölgeler sosyal çöküntü bölgesi niteliği kazanmıştır. Tarihi yapılar, kültürel mirasımızı oluşturan, fiziksel çevreyi biçimlendiren ve toplumların kültürel, siyasal, sosyal ve ekonomik yapısı kadar gelişmişlik düzeylerinin de göstergesidir. Sosyal yapının ve toplumsal yaşamın biçimlendirdiği yapılar süreç içerisinde yaşam biçimindeki değişikliklerden etkilenmektedir. Bu durumda günümüz konfor koşullarının sağlanması neredeyse olanaksızlaşmakta ve özgün işlevini yitirmesine neden olan geleneksel yapıların korunmasını ve yaşatılmasını güçleştirmektedir. Bu çalışma, Diyarbakır Sur içi tarihi dokusundaki geleneksel evlerinin, 1950’li yıllardan sonra başlayan ve günümüze kadar devam eden fiziksel değişimlerinin bugünkü durumunun aktarılması amacıyla yapılmıştır.

https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/432181

Share

COinS